Quranda İslam Peyğəmbəri (s) müjdə verən və qorxudan olaraq tanıtdılır ayənin təfsirində nə buyurulur?!

Quranda İslam Peyğəmbəri (s) müjdə verən və qorxudan olaraq tanıtdılır ayənin təfsirində nə buyurulur?!

Share on facebook
Share on twitter
Share on vk
Share on odnoklassniki
Share on whatsapp
Share on skype
Share on telegram
Share on email

Birinci ayədə İslam peyğəmbərinə (s) xitabən buyurulur:
إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ
\”Sən yalnız qorxudansan. Hər qövmün və millətin də bir hidayət edəni vardır!\”

Fəxri-Razi bu ayənin təfsirində üç fikir söyləmişdir:

1. \”Münzir\” (qorxudan) və \”hadi\” (rəhbər və hidayət edən) sözlərinin hər ikisi eyni mə’na daşıyır və ayənin mə’nası belədir: \”Sən yalnız hər tayfanı qorxudan və hidayət edənsən!\”

2. İslam peyğəmbəri (s) qorxudan, Allah isə hidayət edəndir.

3. İslam peyğəmbəri (s) qorxudan, İmam Əli (ə) isə hidayət edəndir.

İbn Abbas deyir: \”Peyğəmbər (s) mübarək əlini sinəsinə qoyub buyurdu: ( اَنا الْمُنْذِرُ ) \”Mən qorxudanam!\” Sonra isə əlini Əliyə (ə) tərəf uzadaraq buyurdu:
اَنْتَ الْهادِىُ يا عَلىّ! بِكَ يَهْتَدِى الْمُهْتَدوُنَ مِنْ بَعْدِى!

\”Ya Əli! Sən (isə) hidayət edənsən. Məndən sonra doğru yolu tapanlar sənin vasitənlə hidayət olacaq.\”
Bu üç baxışı digər təfsirçilər də qeyd etmişlər. Sünni təfsirçilərinin bə’ziləri isə bu ayənin 1-ci və 2-ci təfsirinin düzgün olduğunu sübut etməyə çalışmışlar. Çünki 3-cü təfsir onların təəssübkeş təfəkkür tərzinə uyğun deyil. Halbuki birinci təfsir ayənin zahiri ilə uyğun gəlmir. Çünki hər iki vəsf İslam peyğəmbərinə (s) aid olsaydı, onda Allah-taala belə buyurardı: \”İnnəma əntə munzirun və hadin li-kulli qovmin\” –

\”Həqiqətən, sən yalnız hər millət və tayfanı qorxudan və hidayət edənsən!\” Başqa sözlə, ərəb qrammatikasına əsasən, (“carr və məcrur” olan) \”li-kulli qovmin\” (hər tayfanı) ifadəsi \”hadi\” (hidayət edən) sözündən öncə qeyd edilə bilməz. Əgər öncə qeyd edilərsə, onda hər iki vəsfdən öncə gəlməli və belə deyilməlidir: \”İnnəma əntə li-kulli qovmin munzirun və hadin\” – \”Həqiqətən, sən hər tayfanın yalnız qorxudanı və hidayət edənisən!\” Bir sözlə, \”li-kulli qovmin\” (hər tayfanı) ifadəsinin iki vəsfdən yalnız birindən öncə qeyd edilməsi və digərinə aid edilməsi üçün bir dəlil yoxdur; ya hər ikisindən öncə, ya da hər ikisindən sonra qeyd edilməlidir.

 

İkinci təfsirdə də uyğunsuzluq var. Çünki Allah-taalanın hidayətçi olmasına heç bir şəkk-şübhə olmadığından onu qeyd etməyə ehtiyac qalmır. Bir də cümlənin zahiri mə’nası hər bir əsr və zamanda xüsusi hidayətçinin olmasını bildirir. Halbuki tək halda \”li-kulli qovmin hadin\” (hər tayfanın bir hidayətçisi vardır) – ifadəsindən başa düşülən cəm hal Allaha münasib deyil.

Beləliklə, yuxarıda qeyd olunan ayənin yeganə məqbul təfsiri budur ki, Peyğəmbəri-əkrəm (s) qorxudandır və hər dövrdə hər qövmün hidayətçisi var.

Görəsən, bu hidayətçi məqamı hər dövr və tayfanın alimlərinə də şamildirmi? – Cavab mənfidir. Çünki hər dövrdə bir yox, çoxsaylı alimlər ola bilər. İslam peyğəmbəri (s) bir nəfər olduğu kimi, müsəlmanların hidayətçisi də hər dövrdə bir nəfər olmalıdır. Başqa sözlə, İslam peyğəmbəri (s) dinin tə’sisçisi olduğundan camaatı qorxudur, İmam isə onları hidayət etməklə bu yolu davam etdirir.

 

Qeyd olunanlar ayədən başa düşülən dəqiq nöqtələr idi. Bu zəmində şiə və sünnilərdən nəql olunan rəvayətlərə nəzər saldıqda isə məsələ daha da aydınlaşır.

Sünnilərin ən məşhur təfsir kitablarından olan \”Əd-durrul-mənsur\”da Peyğəmbəri-əkrəmdən (s) bu ayənin təfsiri ilə əlaqədar müxtəlif rəvayətlər nəql edilmişdir:

1. İbn Cərir, İbn Mərdəveyh, Əbu Nəim, Deyləmi, İbn Əsakir və İbn Nəccardan belə nəql olunur: \”Sən yalnız qorxudansan. Hər qövmün və millətin bir hidayət edəni var!\” ayəsi nazil olduqda İslam peyğəmbəri (s) əlini sinəsinə qoyub \”Qorxudan mənəm!\” buyurdu. Sonra Əliyə işarə ilə buyurdu: \”Ya Əli! Hidayətçi (rəhbər) sənsən və məndən sonra doğru yolu tapanlar məhz sənin vasitənlə hidayət olacaq.\”

2. Əbu Bərzə Əsləmi bu ayə barəsində deyir ki, Peyğəmbəri-əkrəmin (s) əlini sinəsinə qoyduğu halda belə buyurduğunu eşitdim: \”Həqiqətən, sən qorxudansan!\” Sonra əlini Əlinin (ə) sinəsinə qoyub \”Hər tayfanın bir hidayət edəni vardır!\” deyə buyurdu.\”

3. Yenə həmin kitabda bu ayənin təfsirində Abdullah ibn Əhməd, İbn Əbi Hatəm, Təbərani, Hakim, İbn Mərdəveyh və İbn Əsakirin İmam Əlidən (ə) belə nəql etdikləri qeyd olunmuşdur: \”Allahın Rəsulu (s) qorxudandır, mən isə hidayətçiyəm!\”

4. Başqa bir hədisdə İbn Abbas Peyğəmbəri-əkrəmdən (s) belə nəql edir: \”Mən qorxudanam, Əli isə hidayətçidir. Ya Əli! Doğru yolu tapanlar məhz sənin vasitənlə hidayət olar.\”

 

Bu hədis bir qrup məşhur sünni hafizlərinin (hədis əzbərçilərinin), o cümlədən, Hakimin \”Müstədrək\”, Zəhəbinin \”Təlxis\”, Fəxri-Razinin “Kəbir”, İbn Kəsirin “Təfsir”, İbn Səbbağ Malikinin \”Füsusul-muhimmə\”, Gənci Şafeinin \”Kifayətut-talib\”, Əllamə Təbərinin “Təfsir”, İbn Həyyan Əndəlusinin \”Bəhrul-muhit\”, Nişapurinin “Təfsir”, Həməvininin \”Fəraidus-səmteyn\” və s. təfsir kitablarında nəql edilmişdir.

 

5. \”Həbibus-seyr\” kitabının müəllifi Mirqiyasəddin belə yazır: \”Müxtəlif mənbələrə görə, “Həqiqətən, sən yalnız qorxudansan və hər tayfanın bir hidayət edəni vardır” – ayəsi nazil olanda İslam peyğəmbəri (s) Əliyə (ə) buyurdu: \”Ya Əli, mən qorxudanam, sən isə hidayət edənsən! Məndən sonra doğru yolu tapanlar məhz sənin vasitənlə hidayət olarlar.\”

6. Bu hədisi Həməvini Əbu Hüreyrədən, o da İmam Əlidən (ə) nəql etmişdir.

7. Bu hədis Hakimin \”Müstədrək\” kitabında Əbu Büreydə Əsləmidən geniş şəkildə belə nəql olunmuşdur:
دَعا رَسوُلُ اللهِ (ص) بالطَّهوُرِ وَعِنْدَهُ عَلِىُّ ابْنُ اَبِى طالِبٍ فَاَخَذَ رَسوُلُ اللهِ (ص) بِيَدِ عَلِىٍّ بَعْدَ ما تَطَهَّرَ فَاَلْصَقَها بِصَدْرِهِ ثُمَّ قالَ: اِنَّما اَنْتَ مُنْذِر، وَيَعْنى نَفْسَهُ، ثُمَّ رَدَّها اِلى صَدْرِ عَلِىٍّ، ثّمَّ قالَ: وَلِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ، ثُمَّ قالَ لَهُ اَنْتَ مَنارُ الْاَنامِ وَغايَةُ الْهُدى وَاَميرُ القُرّاءِ اَشْهَدُ عَلى ذالِكَ اِنَّكَ كَذالِكَ:

\”Bir dəfə Allahın Rəsulu (s) dəstəmaz almaq üçün su istədi. Əli ibn Əbi Talib də onun yanında idi. Dəstəmaz aldıqdan sonra Əlinin əlindən tutub, öz sinəsinə qoyaraq buyurdu: \”Qorxudan sənsən! (Həzrət özünü nəzərdə tuturdu.) Sonra öz əlini Əlinin sinəsinə qoyub buyurdu: ”Hər tayfanın bir hidayət edəni vardır!” Sonra əlavə edərək buyurdu: \”Sən camaatın işıqlı çırağı, hidayətə yönəldəni və Qur’an qarilərinin əmirisən. Mən şəhadət verirəm ki, doğrudan da, sən beləsən!\”

 

Peyğəmbəri-əkrəmin (s) bu hədisinin müxtəlif ifadələrlə bəyanı onun dəfələrlə təkrarlandığını göstərir. Qeyd etdiyimiz hədislərdə nəzərə çarpan ifadənin müxtəlifliyi buna yetərli sübutudur.

Əhli-beyt məktəbi ardıcıllarından da bu zəmində müxtəlif hədislər nəql olunmuşdur. Biz onlardan birinə işarə etməklə kifayətlənirik:
\”Nurus-səqəleyn\” kitabında bu məsələ ilə əlaqədar beş yüzə yaxın hədis nəql olunmuşdur. O cümlədən, İmam Baqir (ə) və İmam Sadiqdən (ə) belə nəql olunur: \”Hər bir (mə’sum) İmam öz zamanının hidayətçisidir.\” Başqa bir hədisdə belə buyurulur: \”Hər bir İmam öz zamanında yaşayan qövmlərin hidayətçisidir.\”

Maraqlıdır ki, bə’zi təfsirçilər bu hədisləri nəzərdən qaçıraraq, bə’zi səhabələrin Peyğəmbəri-əkrəmə (s) istinadsız nəql etdikləri hədisləri dəlil göstərir, başqa mə’nalar bildirmişlər. O cümlədən, Mücahiddən belə nəql olunmuşdur: \”Qorxudan”da məqsəd Məhəmməd (s), \”hər tayfanın bir hidayət edəni vardır\” ifadəsində məqsəd isə budur: \”Hər qövmün bir peyğəmbəri var ki, onları Allaha doğru də’vət edir!\” Bu təfsir olduqca əsassızdır.
Səid ibn Cübeyrdən isə belə nəql olunmuşdur: \”Məhəmməd (s) qorxudan, Allah isə hidayət edəndir.\” Halbuki ayənin zahirinə görə, hər tayfanın öz hidayət edəni var. Bir də ki, Allah-taala bütün tayfaların hidayətçisidir.

Görəsən, şiələrə qarşı çıxmaq məqsədilə Allahın Rəsulundan \”mütəzafir\” şəkildə nəql olunan mö’təbər rəvayətlərə göz yumub, uyğunsuz təfsirlərə istinad etmək rəvadırmı?/Oxuquran.com